بورسیه های مشترک المنافع انگلستان؛ آنچه دانشجویان ایرانی باید قبل از اقدام بدانند

تحصیل در انگلستان با بورسیه کامل، هدف بسیاری از دانشجویان ایرانی است و نام بورسیه های مشترک المنافع انگلستان (Commonwealth Scholarships) معمولاً در جستجوها و بررسی‌ها به چشم می‌خورد، اما نکته‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود این است که این بورسیه‌ها به طور اختصاصی برای کشورهای عضو مشترک‌المنافع طراحی شده‌اند و شرایط آن‌ها با بورسیه‌هایی مانند چونینگ تفاوت‌های مهمی دارد. در این مطلب از یونی ادوایزر، بررسی می‌کنیم بورسیه‌های مشترک‌المنافع دقیقاً چیست، چه کسانی واجد شرایط آن‌ها هستند و دانشجویان ایرانی می‌توانند روی این بورسیه‌ها حساب کنند یا خیر.

بورسیه های مشترک المنافع انگلستان چیست؟

بورسیه‌های مشترک‌المنافع (The Commonwealth Scholarships) توسط کمیسیون بورسیه های مشترک المنافع انگلستان (CSC) و با حمایت دولت بریتانیا ارائه می‌شوند. هدف اصلی این بورسیه‌ها، کمک به توسعه علمی، اقتصادی و اجتماعی کشورهای در حال توسعه از طریق آموزش نیروی انسانی متخصص است.

این برنامه بورسیه‌ای، بیش از آنکه صرفاً یک کمک‌هزینه تحصیلی باشد، یک سرمایه‌گذاری بلندمدت روی استعدادهای بین‌المللی است. پرورش افرادی که پس از تحصیل، بتوانند نقش مؤثری در پیشرفت کشور خود ایفا کنند. به همین دلیل، تمرکز اصلی بورسیه‌های مشترک‌المنافع روی دانشجویانی است که علاوه بر توان علمی، دیدگاه توسعه‌محور و هدف مشخصی برای آینده دارند.

اهداف و فلسفه بورسیه‌های مشترک‌المنافع

برای درک بهتر این بورسیه، باید با فلسفه پشت آن آشنا شوید. برخلاف برخی بورسیه‌ها که صرفاً بر شایستگی تحصیلی تمرکز دارند، بورسیه های مشترک المنافع انگلستان اهداف گسترده‌تری را دنبال می‌کنند، از جمله:

• کمک به توسعه پایدار کشورهای در حال توسعه
• تربیت نیروی متخصص در حوزه‌های کلیدی مانند سلامت، آموزش، مهندسی، فناوری و سیاست‌گذاری
• ایجاد شبکه‌ای از فارغ‌التحصیلان تأثیرگذار در سطح جهانی
• تقویت همکاری‌های علمی و فرهنگی بین انگلستان و سایر کشورها

چه کسانی می‌توانند برای بورسیه‌های مشترک‌المنافع اقدام کنند؟

شرایط دریافت بورسیه‌های مشترک‌المنافع بسته به نوع بورسیه کمی متفاوت است، اما به‌طور کلی، متقاضیان باید شرایط زیر را داشته باشند:

• داشتن تابعیت یکی از کشورهای عضو مشترک‌المنافع
• داشتن مدرک تحصیلی معتبر متناسب با مقطع مورد نظر
• توانایی علمی و تحصیلی مناسب (معمولاً معدل قابل قبول)
• نداشتن توانایی مالی برای تامین کامل هزینه‌های تحصیل در انگلستان
• داشتن انگیزه روشن برای تحصیل و استفاده از دانش کسب‌شده در مسیر توسعه
• تسلط به زبان انگلیسی در حد مورد نیاز دانشگاه (مدرک زبان معمولاً توسط دانشگاه بررسی می‌شود)

نکته بسیار مهم برای دانشجویان ایرانی:

ایران جزو کشورهای عضو مشترک‌المنافع نیست و به همین دلیل، دانشجویان ایرانی به‌صورت مستقیم واجد شرایط اکثر بورسیه‌های اصلی Commonwealth (مانند Master’s و PhD کلاسیک) نیستند.

انواع بورسیه های مشترک المنافع انگلستان

یکی از مزیت‌های اصلی این برنامه، تنوع بالای بورسیه‌ها است. قبل از معرفی انواع بورسیه‌های مشترک‌المنافع، لازم است به این نکته توجه داشته باشید که اکثر این بورسیه‌ها صرفاً برای شهروندان کشورهای عضو مشترک‌المنافع تعریف شده‌اند و معرفی آن‌ها در این مطلب به منظور آشنایی کامل دانشجویان ایرانی با ساختار این برنامه‌ها است، نه الزاماً به‌معنای امکان اقدام مستقیم. 

موارد زیر از مهم‌ترین انواع بورسیه های مشترک المنافع هستند:

بورسیه کارشناسی ارشد (Commonwealth Master’s Scholarships)

بورسیه کارشناسی ارشد، یکی از اصلی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین برنامه‌های بورسیه های مشترک المنافع انگلستان است که برای تحصیل در مقطع Master در دانشگاه‌های معتبر بریتانیا ارائه می‌شود.

این بورسیه‌ها صرفاً بر اساس شایستگی علمی اعطا نمی‌شوند، بلکه بر مبنای ۶ تم (Theme) توسعه‌ای تعریف شده‌اند. متقاضیان باید به‌صورت شفاف توضیح دهند که رشته تحصیلی و برنامه آموزشی انتخابی آن‌ها چگونه می‌تواند در آینده به توسعه اقتصادی، اجتماعی یا علمی کشورشان کمک کند. 

این تم‌ها معمولاً حوزه‌هایی مانند موارد زیر را را پوشش می‌دهند و انتخاب رشته باید با یکی از این محورهای توسعه‌ای هم‌راستا باشد:

• توسعه پایدار
• سلامت و رفاه
• آموزش
• فناوری و نوآوری
• حکمرانی و سیاست‌گذاری
• تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی

بورسیه Commonwealth Master’s معمولاً به صورت بورسیه کامل یا فول فاند (Fully Funded) ارائه می‌شود و شامل موارد زیر است:

• پرداخت کامل شهریه دانشگاه
• بلیط رفت و برگشت هواپیما به انگلستان
• کمک‌هزینه ماهانه زندگی
• کمک‌هزینه‌های جانبی مانند هزینه پایان‌نامه یا پروژه‌های پژوهشی

 بورسیه دکتری (Commonwealth PhD Scholarships)

بورسیه دکتری مشترک‌المنافع برای متقاضیانی طراحی شده که قصد انجام تحقیقات پیشرفته در مقطع PhD در دانشگاه‌های انگلستان را دارند و پروژه پژوهشی آن‌ها تأثیر بلندمدت و کاربردی در کشور مبدا خواهد داشت.

در این نوع بورسیه، تمرکز اصلی روی کیفیت پروپوزال تحقیقاتی، سابقه پژوهشی متقاضی و ارتباط موضوع تحقیق با اهداف توسعه‌ای مشترک‌المنافع است. 

متقاضی باید به صورت واضح نشان دهد که نتایج این تحقیق چگونه می‌تواند در حل چالش‌های واقعی کشورش نقش داشته باشد. بورسیه Commonwealth PhD نیز معمولاً فول فاند بوده و شامل موارد زیر می‌شود:

• شهریه کامل دوره دکتری
• بلیط رفت و برگشت
• کمک‌هزینه ماهانه زندگی
• حمایت مالی از فعالیت‌های پژوهشی و پایان‌نامه

بورسیه‌های مشترک دانشگاهی (Commonwealth Shared Scholarships)

بورسیه‌های Commonwealth Shared Scholarships مدلی متفاوت از سایر بورسیه‌های مشترک‌المنافع دارند و فقط برای مقطع کارشناسی ارشد ارائه می‌شوند (نه دکتری).

در این نوع بورسیه دانشگاه میزبان، شهریه تحصیل را پرداخت می‌کند و دولت انگلستان هزینه‌های زندگی دانشجو را پوشش می‌دهد.

هدف این بورسیه‌ها حمایت از دانشجویانی است که بدون این کمک مالی، امکان تحصیل در انگلستان را ندارند و رشته تحصیلی آن‌ها با نیازهای توسعه‌ای کشورهایشان هم‌راستا است.

بورسیه آموزش از راه دور (Commonwealth Distance Learning Scholarships)

بورسیه‌های آموزش از راه دور مشترک‌المنافع برای افرادی طراحی شده‌اند که امکان حضور فیزیکی در انگلستان را ندارند اما می‌خواهند از طریق دوره‌های آنلاین، مدرک معتبر از دانشگاه‌های بریتانیایی دریافت کنند.

در این برنامه تحصیل به‌صورت کاملاً آنلاین انجام می‌شود، تمرکز روی رشته‌هایی است که نقش مهمی در توسعه کشورها دارند و هزینه‌های تحصیل به طور کامل یا بخش عمده‌ای از آن پوشش داده می‌شود.

بورسیه دکتری Commonwealth Split-site Scholarships

بورسیه Split-site مخصوص دانشجویانی است که در حال حاضر در کشور خودشان مشغول تحصیل در مقطع دکتری هستند و قصد دارند بخشی از دوره تحقیقاتی خود را در یکی از دانشگاه‌های انگلستان بگذرانند.

در این مدل دانشجو معمولاً تا یک سال از دوره دکتری خود را در انگلستان سپری می‌کند، تمرکز اصلی روی انجام بخشی از تحقیق یا دسترسی به امکانات پژوهشی پیشرفته است و مدرک نهایی همچنان از دانشگاه کشور مبدا صادر می‌شود.

این بورسیه برای تقویت همکاری‌های علمی بین‌المللی طراحی شده و شرایط آن نیز وابسته به عضویت کشور متقاضی در مشترک‌المنافع است.

 فلوشیپ‌های حرفه‌ای (Commonwealth Professional Fellowships)

فلوشیپ‌های حرفه‌ای مشترک‌المنافع مخصوص افرادی است که سابقه کاری قابل توجهی دارند و به‌دنبال ارتقای مهارت‌های تخصصی و مدیریتی خود هستند.

این برنامه‌ها معمولاً کوتاه‌مدت هستند، روی انتقال دانش، تجربه عملی و شبکه‌سازی حرفه‌ای تمرکز دارند و برای حوزه‌هایی مانند مدیریت، سیاست‌گذاری، آموزش، سلامت و توسعه طراحی شده‌اند.

هدف اصلی این فلوشیپ‌ها، افزایش توانمندی حرفه‌ای افراد و بازگشت آن‌ها به کشور مبدا برای ایجاد اثرگذاری واقعی است.

نکته بسیار مهم برای متقاضیان ایرانی

بورسیه‌های مشترک‌المنافع (Commonwealth) مخصوص شهروندان کشورهایی است که عضو این اتحادیه هستند (مانند هند، پاکستان، نیجریه و غیره). از آنجا که ایران عضو این اتحادیه نیست، اتباع ایرانی مقیم ایران واجد شرایط این بورسیه‌ها نمی‌باشند.

البته افرادی با تابعیت دوگانه (در صورت داشتن تابعیت کشور عضو) یا کسانی که دارای پناهندگی رسمی در یکی از کشورهای عضو باشند، می‌توانند از طریق این بورسیه‌ها اقدام کنند.

دانشجویان ایرانی برای دریافت بورسیه کامل دولتی انگلستان، می‌توانند از طریق بورسیه چونینگ یا بورسیه یوراکسس بریتانیا اقدام کنند.

مزایا و پوشش مالی بورسیه‌های مشترک‌المنافع

یکی از دلایل محبوبیت بالای بورسیه های مشترک المنافع انگلستان، پوشش مالی بسیار کامل آن‌ها است. بسته به نوع بورسیه، این مزایا می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• پرداخت کامل شهریه دانشگاه: تمام هزینه‌های تحصیلی مستقیماً به دانشگاه پرداخت می‌شود.
• کمک‌هزینه ماهانه زندگی (Stipend): مبلغی برای پوشش هزینه‌های اجاره، خوراک و رفت‌و‌آمد.
• بلیط رفت و برگشت: پوشش هزینه پرواز از کشور مبدا به انگلستان در شروع دوره و بازگشت پس از پایان تحصیل.
• کمک‌هزینه استقرار: مبلغی مقطوع برای هزینه‌های اولیه ورود و خرید ملزومات.
• پوشش هزینه‌های ویزا و بیمه: پرداخت هزینه‌های مربوط به ویزای تحصیلی و بیمه سلامت (IHS).
• کمک‌هزینه تحقیق: اختصاص بودجه برای پایان‌نامه، کارهای میدانی یا شرکت در کنفرانس‌های علمی.
• حمایت از خانواده: در موارد خاص (عمدتاً برای مقطع دکتری)، کمک هزینه‌ای برای همراهی همسر و فرزندان در نظر گرفته می‌شود.

این سطح از حمایت مالی، بورسیه‌های مشترک‌المنافع را به یکی از رقابتی‌ترین و ایده‌آل‌ترین بورسیه‌های جهان تبدیل کرده است.

مدارک لازم برای اپلای بورسیه‌های مشترک‌المنافع

برای یک اپلای موفق و رقابتی، آماده‌سازی دقیق مدارک زیر الزامی است:

•  مدارک تحصیلی و ریزنمرات ترجمه‌شده
• رزومه تحصیلی و حرفه‌ای (CV)
• انگیزه‌نامه قوی با تمرکز بر اهداف توسعه‌ای
• توصیه‌نامه‌های آکادمیک یا شغلی
• مدرک زبان انگلیسی (در صورت نیاز بسته به دانشگاه مقصد) 

در انگیزه‌نامه، بهتر است به‌صورت شفاف توضیح دهید که چرا این بورسیه برای شما اهمیت دارد و چگونه تحصیل در انگلستان می‌تواند مسیر حرفه‌ای شما را تغییر دهد.

دقت داشته باشید که آماده‌سازی این مدارک به دلیل ماهیت رقابتی این بورسیه، معمولاً چندین ماه زمان می‌برد. اگر واجد شرایط این بورسیه نیستید، همین لیست مدارک با کمی تغییر برای بورسیه چیوونینگ نیز کاربرد دارد.

زمان‌بندی و ددلاین‌های مهم

اکثر بورسیه‌های مشترک‌المنافع هر ساله در بازه اواخر تابستان تا پاییز باز می‌شوند. ددلاین‌ها بسته به نوع بورسیه و دانشگاه متفاوت است، بنابراین پیگیری زمان‌بندی دقیق اهمیت زیادی دارد. توصیه می‌شود حداقل چند ماه قبل از ددلاین، آماده‌سازی مدارک و بررسی شرایط را آغاز کنید.

برنامه‌ریزی برای بورسیه مشترک‌المنافع باید از یک سال قبل از شروع تحصیل آغاز شود. بازه‌های زمانی تقریبی به شرح زیر است:

• بازگشایی سیستم ثبت‌نام (سپتامبر/اکتبر – شهریور و مهر): اکثر فراخوان‌های این بورسیه (به ویژه برای مقاطع ارشد و دکتری) در این بازه زمانی باز می‌شوند. متقاضیان باید اپلیکیشن آنلاین خود را در سایت رسمی CSC (کمیسیون بورسیه مشترک‌المنافع) ثبت کنند.
• پایان مهلت ثبت‌نام (دسامبر – آذر): معمولاً ددلاین نهایی در ماه دسامبر است. دقت کنید که اغلب یک ددلاین جداگانه (چند روز بعد از مهلت اصلی) برای بارگذاری توصیه‌نامه‌ها توسط اساتید در نظر گرفته می‌شود.
• بررسی مدارک و مصاحبه‌ها (ژانویه تا آوریل – دی تا فروردین): در این مرحله مدارک بررسی شده و لیست کوتاه (Shortlist) اعلام می‌شود. بسته به نوع بورسیه، ممکن است مصاحبه‌هایی به صورت آنلاین انجام شود.
• اعلام نتایج نهایی (ژوئن/جولای – خرداد و تیر): نتایج نهایی معمولاً در اوایل تابستان اعلام می‌شود تا پذیرفته‌شدگان فرصت کافی برای دریافت ویزا را داشته باشند.
• شروع دوره تحصیلی (سپتامبر/اکتبر – شهریور و مهر سال بعد): دانشجویان سفر خود را به انگلستان آغاز کرده و سال تحصیلی جدید را شروع می‌کنند.

نکات کلیدی برای افزایش شانس قبولی (ویژه ایرانیان واجد شرایط)

اگر به واسطه تابعیت دوگانه یا وضعیت پناهندگی واجد شرایط اقدام برای بورسیه مشترک‌المنافع هستید، رعایت این نکات برای رقابت با هزاران متقاضی دیگر، بسیار مهم است:

• تطبیق رشته با اهداف توسعه (Development Impact): صرفاً بر اساس علاقه شخصی رشته انتخاب نکنید. داوران به دنبال رشته‌هایی هستند که یکی از مشکلات واقعی کشور (مانند بحران آب، سلامت عمومی، یا نابرابری آموزشی) را حل کند. باید نشان دهید رشته شما در کدام یک از ۶ تِم اصلی بورسیه جای می‌گیرد.
• فراتر از نمرات دانشگاهی بروید: سوابق داوطلبانه (Volunteer)، فعالیت‌های اجتماعی، مدیریت پروژه‌های کوچک و هرگونه سابقه‌ای که نشان‌دهنده تاثیرگذاری شما در جامعه باشد را با جزئیات در رزومه خود برجسته کنید.
• انگیزه‌نامه نباید تکرار رزومه باشد: در انگیزه‌نامه، به جای لیست کردن افتخارات، داستان خود را بگویید. توضیح دهید که دقیقاً چه تجربه‌ای باعث شد تصمیم بگیرید در این رشته تحصیل کنید و پس از بازگشت، اولین قدم عملی شما برای تغییر در کشورتان چه خواهد بود.
• ارتباط با اساتید (مخصوص دکتری): برای مقطع دکتری، شانس شما بدون داشتن یک نامه حمایت از  استادی در انگلستان تقریباً صفر است. از ماه‌ها قبل با اساتیدی که حوزه پژوهشی مشابه دارند مکاتبه کنید و پروپوزالی بنویسید که برای آن‌ها جذاب باشد.
• انتخاب گزینه‌های جایگزین برای ایرانیان مقیم ایران: اگر واجد شرایط این بورسیه نیستید، تمام انرژی و این نکات کلیدی را روی بورسیه چونینگ (Chevening) متمرکز کنید. معیارها در چونینگ بسیار مشابه است، با این تفاوت که این بورسیه رسماً برای اتباع ایران در دسترس است.

جمع‌بندی: آیا بورسیه های مشترک المنافع انگلستان گزینه مناسبی برای دانشجویان ایرانی است؟ (h3) 

بورسیه های مشترک المنافع انگلستان (Commonwealth Scholarships) از معتبرترین و کامل‌ترین بورسیه‌های دولتی جهان هستند که با هدف توسعه علمی، اجتماعی و اقتصادی کشورهای عضو مشترک‌المنافع طراحی شده‌اند. این بورسیه‌ها با پوشش مالی گسترده، تمرکز بر تم‌های توسعه‌ای و حمایت از استعدادهای اثرگذار، فرصت بسیار ارزشمندی برای دانشجویان واجد شرایط فراهم می‌کنند.

با این حال، واقعیت مهمی که دانشجویان ایرانی باید پیش از هر اقدامی به آن توجه داشته باشند این است که ایران عضو کشورهای مشترک‌المنافع نیست. 

به همین دلیل، اتباع ایرانی مقیم ایران به‌صورت مستقیم واجد شرایط اکثر بورسیه‌های اصلی مشترک‌المنافع نیستند و این برنامه‌ها نباید به‌عنوان گزینه اصلی در مسیر مهاجرت تحصیلی آن‌ها در نظر گرفته شود.

البته افرادی که دارای تابعیت دوگانه یکی از کشورهای عضو مشترک‌المنافع هستند یا وضعیت پناهندگی رسمی در این کشورها دارند، می‌توانند در صورت احراز سایر شرایط، برای این بورسیه‌ها اقدام کنند و در چنین حالتی، رعایت معیارهای توسعه‌محور، نگارش انگیزه‌نامه قوی و ارائه سوابق اثرگذار نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.

آشنایی با ساختار و اهداف بورسیه های مشترک المنافع به دانشجویان ایرانی کمک می‌کند تا با دیدی واقع‌بینانه مسیر خود را انتخاب کرده و تمرکز اصلی خود را روی بورسیه‌هایی بگذارند که به‌طور رسمی برای ایران در دسترس هستند، مانند بورسیه چونینگ.

سوالات متداول

منبع: cscuk.fcdo.gov.uk